Yangiliklar
O‘zbekistonda quyosh energiyasi quvvati oshirildi
O‘zbekistonda 2023–2026-yillarda umumiy quvvati 2508 MVt bo‘lgan quyosh panellari o‘rnatildi. Ular tomonidan ishlab chiqarilgan elektr energiyasi 4 milliard 715 million kVt/soat ishlab chiqarilib, 1 milliard 271 million kub metr tabiiy gaz tejab, 2 million 711 ming tonna issiqxona gazlari chiqishining oldi olindi. Bu haqda O‘zbekiston Energetika vazirligi materiallarida aytiladi.
Mamlakatda qayta tiklanadigan energetikani rivojlantirish nafaqat ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish, balki elektr energiyasi ishlab chiqarishdan iqtisodiy foyda olish imkonini beruvchi mexanizmlarni yaratish bilan birga olib borilmoqda. Xususan, Prezidentning 2022-yil 9-sentabrdagi PF-220-son qarori bilan aholi xonadonlari, korxonalar va ijtimoiy soha obʼyektlarida kam quvvatli qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari belgilandi.
Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyundagi 247-son qarori bilan jismoniy va tadbirkorlik subyektlariga quvvati 1 MVt gacha bo‘lgan quyosh, shamol va biogaz stansiyalarida ishlab chiqarilgan ortiqcha elektr energiyasini yagona elektr energetika tizimiga sotish imkoniyati berildi.
Asosiy mexanizmlardan biri Quyosh uyi dasturi edi. Uning doirasida fuqarolarga tarmoqqa o‘tkazilgan har 1 kVt/soat elektr energiyasi uchun 1000 so‘mdan to‘lanadi. Bu zavod egalariga ortiqcha energiya ishlab chiqarishdan daromad olish imkonini beradi.
2023–2025-yillarda tarmoqqa o‘tkazilgan elektr energiyasi uchun jismoniy va yuridik shaxslarga 462,1 milliard so‘m to‘langan. Shundan aholiga 222,9 mlrd.so‘m, yuridik shaxslarga 239,3 mlrd.
2026 yilning yanvar-iyul oylarida to‘lovlar 632,7 mlrd. Aholiga 436,7 milliard so‘m, yuridik shaxslarga 196 milliard so‘m to‘langan. Yuridik shaxslarga hisoblangan mablag‘larning 48 milliard so‘mi elektr energiyasi bo‘yicha qarzlarni to‘lashga yo‘naltirildi.
Shunday qilib, 2026-yilning atigi yetti oyida to‘lovlar hajmi 2023–2025-yillar davomida to‘langan umumiy summaning 137 foizini tashkil etdi.
2026-yil yakuni bo‘yicha umumiy to‘lovlar hajmi 725,6 milliard so‘mga yetishi kutilmoqda. Shundan 506,2 milliard so‘mi aholi, 219,3 milliard so‘mi yuridik shaxslar ulushiga to‘g‘ri keladi. Natijada 2023–2026-yillarda aholi va tadbirkorlik subyektlariga to‘lovlarning umumiy hajmi 1 trillion 187,7 milliard so‘mni tashkil qilishi mumkin.
“Quyoshli uy” dasturi boʻyicha 2026-yilning yanvar-iyul oylarida aholiga eng koʻp toʻlovlar Buxoro viloyatiga toʻgʻri keldi – 81 milliard soʻm. Xorazm viloyatida 79,7 milliard so‘m, Qoraqalpog‘istonda 51,6 milliard so‘m, Qashqadaryo viloyatida 49,1 milliard so‘m, Navoiy viloyatida 34 milliard so‘m to‘langan.
Shu bilan birga, turli sohalarda quyosh qurilmalaridan foydalanish kengaymoqda. Ijtimoiy soha obyektlari va davlat muassasalariga quvvati 478,8 MVt bo‘lgan panellar va 2821,8 ming litr hajmdagi quyosh kollektorlari o‘rnatildi. Xo‘jaliklarda 664,5 MVt quvvatga ega quyosh batareyalari va 2122 ming litr hajmli quyosh kollektorlari o‘rnatildi.
Mahalliy tadbirkorlik subyektlari tomonidan umumiy quvvati 1330,9 MVt bo‘lgan quyosh batareyalari o‘rnatildi, ko‘p qavatli uylarda esa ularning quvvati 36,4 MVtga yetdi.
Imkoniyatlar o`sishi davom etmoqda. 2026 yil boshidan 13 avgustga qadar mamlakatimizda umumiy quvvati 509,78 MVt dan ortiq quyosh panellari ishga tushirildi. Yil oxirigacha yangi quvvatlar hajmini 700 MVtga yetkazish rejalashtirilgan. Bu yillik ko‘rsatkichning 175 foiziga to‘g‘ri keladi va belgilangan ko‘rsatkichdan 300 MVtga yuqoridir.
Belgilangan sur`at saqlanib qolsa, 2026 yil oxiriga qadar mamlakatdagi kichik quyosh qurilmalarining umumiy quvvati 2700 MVtga yetishi kerak.
Elektr energiyasi ishlab chiqarish ham ortib bormoqda. 2026-yilgacha quyosh panellaridan 2 milliard 143 million kVt/soat elektr energiyasi ishlab chiqarish rejalashtirilgan. Yanvar-iyun oylarida 1 milliard 403,1 million kVt/soat yoki yillik rejaning 65,5 foizi ishlab chiqarildi. Yilning ikkinchi yarmida yana 739,9 million kVt/soat ishlab chiqarish rejalashtirilgan.
Energetika vazirligining qayd etishicha, agar joriy tariflar saqlanib qolsa, 2023–2026 yillarda quyosh panellari tomonidan ishlab chiqarilgan elektr energiyasining umumiy hajmi 5 milliard 37,9 million kVt/soatga yetishi mumkin.
Qayta tiklanadigan energiyani rivojlantirish ijtimoiy qo`llab-quvvatlash vositasi sifatida ham qo`llaniladi. Korporativ ijtimoiy mas’uliyat tamoyillari asosida amalga oshirilayotgan investisiya loyihalari doirasida ijtimoiy muassasalar, xonadonlar va mahallalarda quyosh batareyalari bepul o‘rnatilmoqda.
Bugungi kunga qadar umumiy quvvati 3331,86 kVt bo‘lgan 1411 ta xonadon, 3157,5 kVt quvvatga ega 120 ta ijtimoiy obyekt va 4200 kVt quvvatga ega 21 mahalla fuqarolar yig‘inida ana shunday qurilmalar ishga tushirildi.
Kelgusida bu kabi loyihalarni bir qancha hududlarda ham amalga oshirish rejalashtirilgan. Qoraqalpog‘istonda 101 ta ijtimoiy obyektga 1500 kVt, 837 ta xonadonga 1872,12 kVt, 26 mahallaga 5200 kVt quvvatga ega panellar o‘rnatish rejalashtirilgan.
Buxoro viloyatida 198 ta ijtimoiy obyektga 1178,95 kVt, beshta mahallaga 1000 kVt quvvat o‘rnatish rejalashtirilgan. Sirdaryo viloyatida – 149 ta ijtimoiy obyektda 1026,21 kVt, 205 ta xonadonda 447,3 kVt.
Toshkent viloyatida beshta ijtimoiy obyektga 81,54 kVt, 44 ta xonadonga 99,44 kVt quvvat o‘rnatish rejalashtirilgan. Navoiy viloyatida – 39 ta ijtimoiy obyektda 500 kVt, 120 ta xonadonda 265,02 kVt, oltita mahallada 1200 kVt.
Samarqand viloyatida 75 ta ijtimoiy obyektda 1000 kVt, 141 ta xonadonda 310,2 kVt, sakkizta mahallada 1600 kVt quvvatga ega panellar o‘rnatish rejalashtirilgan.
Sohani rivojlantirishning huquqiy asoslari ham takomillashtirilmoqda. 2022-yildagi PF-220-son qarori va 2023-yildagi 247-son qaroriga qo‘shimcha ravishda “Elektr energetikasi to‘g‘risida”gi 2024-yil 7-avgustdagi O‘RQ-939-sonli Qonuni, Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 7-avgustdagi 13-son, 8-yanvardagi 5-sonli 24-son, 24-sonli “Elektr energetikasi to‘g‘risida”gi qarorlari asosida islohotlar amalga oshirildi. 2024-yil, shuningdek, Prezidentning 2025-yil 29-avgustdagi UP-152-son qarori.
Energetika vazirligi taqdim etgan materiallarda ushbu chora-tadbirlar elektr energetikasini bozor tamoyillari asosida rivojlantirish, xususiy investitsiyalar va raqobatni kengaytirish, shuningdek, soha samaradorligini oshirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilishga qaratilgani qayd etilgan.
Manba
